To Professor Mesfin Araya,
As a renowned academic and psychiatrist, your understanding of social psychology and the prerequisites for conflict resolution is beyond question. It is precisely because of your esteemed standing that we feel compelled to address you directly regarding the current trajectory of the national dialogue process.
We must underline the stark reality that a genuine national dialogue cannot flourish in an environment where the foundational pillars of peace are absent.
1. Respect for Freedom of Expression. A credible dialogue requires the protection of fundamental rights. Currently, the environment is characterized by a pervasive climate of fear, where dissent is met with imprisonment, torture, and extrajudicial measures. The still-unresolved killing of Engineer Simegnew Bekele; the detention of Members of Parliament Yohannes Buayalew and Christian Tadele, stripped of their parliamentary immunity; and the imprisonment of Meskerem Abera, journalist Sisay Gobeze, Tadios Tantu, and countless others serve as a somber testament to this reality.
2. Release of Prisoners of Conscience. Good-faith negotiation necessitates the release of political prisoners. The continued detention of numerous scholars, journalists, and opposition politicians — some coerced into signing forced confessions to crimes committed by the regime itself as the price of their release — renders any current process inherently illegitimate.
3. Inclusive Elite Bargaining. A transformative dialogue requires the participation of all key political actors. Yet a process that excludes critical scholars and stakeholders standing outside the ranks of Prosperity Party cadres and supporters cannot yield a sustainable or representative outcome. Prominent figures — including Lidetu Ayalew, Jawar Mohammed, and Gedu Andargachew — remain in exile or excluded; an initiative that isolates the primary stakeholders cannot produce a representative result.
4. Cessation of Hostilities. Dialogue cannot succeed while the state responds to regional grievances in Amhara, Oromia, Benishangul-Gumuz, and Tigray with heavy weaponry and drone strikes that destroy lives and property. Killing citizens as a first response to political dissent undermines the very premise of negotiation. Indeed, the process appears aimed at image-building and at prolonging the current rulers’ tenure — including a shift from a prime-ministerial to a presidential system — rather than at a durable solution.
In light of these structural impediments, a dialogue confined to regime cadres and select beneficiaries is not a vehicle for peace, but a mechanism for the consolidation of power.
Given your intellectual legacy, we urge you to reflect deeply on whether this process serves the Ethiopian people or a narrow political agenda. We hope that even at this juncture, you will disassociate yourself from a process that risks being remembered as a tool of dictatorial governance, rather than a bridge to reconciliation.
Respectfully,
Amhara Advocacy Group in Europe (AAGE)
amharaadvocacy.eu · editors@amharaadvocacy.eu
ርዕሰ ጉዳይ፡ ራሳቸውን ከትውልድና ከታሪክ ተጠያቂነት እንዲታደጉ የኢትዮጵያ አገራዊ የምክክር ኮሚሺን ዋና ኮሚሽነር ለፕሮፌሰር መስፍን አርአያ የቀረበ ጥሪ
ለፕሮፌሰር መስፍን አርአያ፣
እንደ ታዋቂ የአካዳሚክ እና የአእምሮ ሐኪም፣ ስለ ማህበራዊ ሳይኮሎጂ እና የግጭት አፈታት ቅድመ ሁኔታዎች ያለዎት ግንዛቤ ከጥያቄ የሚገባ አይሆንም። በብሔራዊ የውይይት ሂደት ወቅታዊ አቅጣጫ አስመልክቶ በቀጥታ ለእርስዎ ለመጻፍ የተገደድንበት ዋናው ምክንያት ካልዎት የኃላፊነት ድርሻ የሚይዙት አቋም ወሳኝ በመሆኑ ነው።
የሰላም መሰረታዊ ምሰሶዎች በሌሉበት ሁኔታ እውነተኛ እና ተአማኒ ብሔራዊ ውይይት ሊደረግ እንደማይችል ግልጽ የሆኑ እውነታዎችን አፅንዖት መስጠት አለብን።
1. ሀሳብን የመግለጽ ነጻነት ማክበር፡ ተዓማኒነት ያለው ውይይት ለማካሄድ መሰረታዊ መብቶች መጠበቅን ይጠይቃል። በአሁኑ ሰዐት ካባቢው በከፍተኛ የፍርሃት ድባብ ውስጥ ይገኛል፤ በመሆኑም አገዛዙን የሚተቹና ተቃውሞ የሚያቀርቡ በእስር፣ በስቃይ እና ከህግ አግባብ ውጭ ለሚወሰዱ እርምጃዎች ሰለባ ሆነዋል። ፍትህ ያላገኘው የኢንጂነር ስመኘው በቀለ ግድያ፣ ያለ መከሰስ መብታቸው ተገፎ የታሰሩ የፓርላማ አባላት አቶ ዮሐንስ ቧያለው እና አቶ ክርስቲያን ታደለ፣ ወይዘሮ መስከረም አበራ፣ ጋዜጠኛ ሲሳይ ጎበዜ፣ አቶ ታዲዎስ ታንቱና እና ሌሎች በርካታ የህግ ጥሰቶች መሬት ላይ ላለው አሳዛኝ እውነታ በእማኝነት ያገለግላሉ።
2. የህሊና እስረኞችን መፈታት፡ በቀና መንፈስ የሚደረግ ድርድር ቢሆን ኖሮ የፖለቲካ እስረኞችን መፍታት ባስፈለገ ነበር። የችግሩ ባለድርሻ የሆኑ ምሁራን፣ ጋዜጠኞች እና ተቃዋሚ ፖለቲከኞችን አስሮ፣ አገዛዙ ራሱ የፈጸመውን ወንጀል “እኛ ፈጽመናል” ብለው በግዳጅ ፈርመው ከእስር እንዲለቀቁ በማስጨነቅ ላይ ባለበት ወቅት የሚተላለፍ የምክክር ኮሚሺን የአንድ ወገን ውሳኔ የሚተገብር አካል ነው፤ ወደፊትም በህግ ያስጠይቃል።
3. ሊሂቃንን ያካተተ ድርድር፡ አገር አቀፍ የለውጥ እና የሽግግር ውይይት ሁሉንም ቁልፍ የፖለቲካ ተዋናዮችን ተሳትፎ ይጠይቃል። ሆኖም ግን ከብልጽግና ካድሬዎችና ደጋፊዎች ውጭ የሆኑ ተቺ እና ባለድርሻ ምሁራንን ያገለለ በመሆኑ ዘላቂ መፍትሄ ሊያመጣ አይችልም። በተጨማሪ አገዛዙና ባለስልጣናቱ በተመካካሪዎች ላይ የሚፈልጉትን ውሳኔ ብቻ እንዲያሳልፉ በማስፈራራትና በገንዘብ ጫና በመፍጠር ላይ መሆናቸው በገሀድ እየታየና እየተሰማ ባለበት ወቅት፣ የሰብሳቢው ዝምታ እንደ መስማማት ይቆጠራል።
4. በጠላትነት ተፈራርጆ የሚካሄድን ጦርነት ማስቆም፡ በክልሎች — በአማራ፣ በኦሮሚያ፣ በቤኒሻንጉል-ጉሙዝ እና በትግራይ — ውስጥ የሚነሱ ቅሬታዎችን በከባድ የጦር መሳሪያ እና በድሮን ጥቃቶች ምላሽ በመስጠት የሰው ህይወት፣ ሀብትና ንብረት እያወደመ ውይይት ሊካሄድም ሆነ ሊሳካ አይችልም። ለዜጎች ፖለቲካዊ ጥያቄና ተቃውሞ መግደልን የመጀመሪያ ምላሽ አድርጎ የወሰደ አገዛዝ፣ የድርድሩ ዓላማና ግብ የገጽታ ግንባታ እና ከጠቅላይ ሚኒስትርነት ወደ ፕሬዚደንታዊ ስርአት በመቀየር የአገዛዝ ዘመኑን ለማራዘም እንጂ ለዘላቂ መፍትሄ አለመሆኑ ግልጽ ነው።
በእነዚህና በሌሎች መዋቅራዊ እንቅፋቶች ምክንያት፣ ለአገዛዙ ካድሬዎችና ለተመረጡ ተጠቃሚዎች ብቻ የተወሰነ ውይይት የሰላም መንገድ ሳይሆን የስልጣን መጠቅለያ ዘዴ ነው።
የተከበሩ ኮሚሺነር፣ የአዕምሮ ውርስዎን ከግምት ውስጥ በማስገባት ይህ ሂደት ለኢትዮጵያ ህዝብ ወይም ለጠባብ የፖለቲካ አጀንዳ የሚያገለግል መሆኑን በጥልቀት እንዲያስቡበትና ትክክለኛውን ውሳኔ በመውሰድ ከትውልድና ከታሪክ ተጠያቂነት ራስዎትን እንዲታደጉ እናሳስባለን። ቢያንስ በዚህ ደረጃም ቢሆን፣ ጉዞው ወደ እርቅ የሚያሸጋግር ድልድይ ከመሆን ይልቅ እንደ አምባገነናዊ አስተዳደር ማንበሪያ መሳሪያ ሆኖ ከመታወስ አደጋ ላይ ከሚወድቅ ሂደት እራስዎትን እንደሚያገልሉ ተስፋ እናደርጋለን።
ከአክብሮት ሰላምታ ጋር፣
Amhara Advocacy Group in Europe (AAGE)